Праект закона пра змены ў сацыяльнай абароне грамадзян, пацярпелых ад Чарнобылю і іншых радыяцыйных аварый, вынесены на грамадскае абмеркаванне. Ініцыятарам выступае МНС, а прапановы і заўвагі прапануюць пакідаць на Прававым форуме Беларусі з 20 па 30 студзеня 2026 года.
Фота: помнік ліквідатару Васілю Ігнаценку ў Брагіне, TUT.BY
“Прапаноўваюць абмеркаваць”
Фармальна ідзе гаворка пра “тэхнічныя і рэдакцыйныя” праўкі і “прывядзенне ў адпаведнасць” з іншымі актамі. Але ў тэксце ёсць і цалкам новыя нормы. Найбольш важная — права на пазачарговае абслугоўванне ва ўстановах аховы здароўя і пазачарговую планавую шпіталізацыю для асобных катэгорый ліквідатараў (інвалідаў у выніку катастрофы).
Акрамя таго, праект:
– удакладняе, хто менавіта адносіцца да вайскоўцаў/вайсковаабавязаных у кантэксце “чарнобыльскага” статусу (з’яўляюцца прамыя згадкі пра спецыяльныя/вайсковыя зборы);
– разводзіць агульнае пенсійнае заканадаўства і “чарнобыльскія” нормы так, каб не было блытаніны з пенсіяй па страце карміцеля (у тым ліку для сужэнцаў);
– уводзіць асобны механізм датэрміновай пенсіі за працу ў зоне эвакуацыі пасля 1 студзеня 2009-га, каб ільгота не “ламалася” аб правілы прафесійнага пенсійнага страхавання;
– робіць больш гнуткім выкарыстанне сацыяльнага адпачынку без захавання заробку: не толькі “адразу 14 дзён”, а сумарна (да 14 у год).
Чым абумоўленая новая рэдакцыя
Ключавы адказ у тлумачальнай запісцы: праект падрыхтаваны ў межах плана заканадаўчых прац на 2026 год, зацверджанага прэзідэнцкім указам, і як рэалізацыя прапаноў, якія выпрацавала міжведамасная група. Дадатковы пласт — чыстая сінхранізацыя з нядаўнімі нарматыўнымі актамі. Праект прама кажа, што пасля яго прыняцця спатрэбіцца падганяць пад новыя нормы пастановы ўрада і інструкцыі Мінпрацы. На гэтым фоне паказальная згадка пастановы Саўміна №742 ад 20 снежня 2025 года пра сацстрахаванне і пенсійнае забеспячэнне: дзяржава ўжо пераналадзіла пенсійны “рухавік” і цяпер падкручвае “чарнобыльскі модуль”, каб не было супярэчнасцяў.
Ёсць і яшчэ адзін, неафіцыйны, але відавочны фактар часу: 2026 год — 40-я гадавіна Чарнобыльскай катастрофы. На такіх датах улады традыцыйна імкнуцца паказаць “сацыяльную чуласць” — асабліва да груп, з якімі складана спрачацца маральна.
Навошта цяпер?
Праект выглядае як сумесь сапраўдных паляпшэнняў і “юрыдычнай дапрацоўкі”. Плюс у тым, што частка норм сапраўды закрывае прабелы, якія гадамі стваралі несправядлівасць (пенсіі, стаж, зборы, гнуткі адпачынак). Але сам факт, што льготы даводзіцца ратаваць праз “удакладненні”, паказвае: сістэма доўга жыла ў рэжыме латання — пакуль калізіі не пачалі масава вылазіць праз скаргі, кантрольныя органы і судовую практыку.
Галоўны адказ на пытанне “навошта цяпер” гучыць так: каб зняць супярэчнасці пасля пенсійных і страхавых пераналад, падстрахавацца да сімвалічнага 2026-га і закрыць найбольш вострыя кейсы, якія ўжо немагчыма ігнараваць.
